Życie na Ziemi pojawiło się około 3,8 miliarda lat temu. Pierwsze proste organizmy żyły w morzu, ale z czasem życie wyszło na ląd i opanowało przestworza. Istoty żywe nauczyły się przetrwać w najróżniejszych środowiskach, a te, które odniosły największy sukces, przystosowały się do miejscowych warunków. Jedną z najbardziej udanych grup zwierząt, które miały kręgosłup, były gady. Znosiły one jaja w twardych lub błoniastych skorupkach.
W długich dziejach ewolucji na Ziemi niektórym grupom zwierząt nie udawało się rozwinąć poza pewien szczebel ewolucyjny, co naukowcy nazywają „ślepymi zaułkami ewolucji”. Przykładem takiej wymarłej grupy jest rodzina aetozaurów, spokrewnionych ze współczesnymi krokodylami, które mimo podobieństwa do krokodyli miały charakterystyczny pancerz kostny.
Około 290 milionów lat temu, na lądach pojawiły się dwie ważne grupy zwierząt, określane jako gady ssakokształtne: najpierw żaglogrzbiete pelykozaury, a następnie wywodzące się z nich terapsydy, z których z kolei wyewoluowały ssaki. Grupy te przetrwały przez ponad 120 milionów lat. Miały czaszki budową przypominające ssacze, ale poruszały się na ogół jak gady. Pod koniec okresu permskiego, około 250 milionów lat temu, na Ziemi dokonały się wielkie zmiany, które doprowadziły do największego z masowych wymierań. Intensywne wybuchy wulkanów mogły wprowadzić do atmosfery ogromne ilości dwutlenku węgla, co w połączeniu z jednoczesnym ubytkiem tlenu doprowadziło do masowego wyginięcia wielu gatunków.
Pierwsze drapieżne dinozaury pojawiły się w połowie okresu triasowego, około 225 milionów lat temu. Były znacznie mniejsze i mniej ewolucyjnie zaawansowane niż wielcy mięsożercy późniejszej ery mezozoicznej.
Duże mięsożerne dinozaury, takie jak potężne teropody, pojawiły się w okresie jurajskim, a największe rozmiary osiągnęły w okresie kredowym. Były uzbrojone w ostre zęby do rozcinania mięsa i szpony, które mogły przebić nawet grubą skórę. Poniżej opiszę 15 największych i najbardziej agresywnych dinozaurów.
1. Tyrannosaurus rex
Tyrannosaurus rex jest jednym z najbardziej znanych dinozaurów, który pojawił się na krótko przed ich wymarciem. Żył około 67 milionów lat temu w Ameryce Północnej. Był jednym z największych drapieżnych dinozaurów. Mierzył około 12 metrów długości i poruszał się na dwóch potężnych nogach, utrzymując tułów w poziomie. Skierowane częściowo w przód oczy zapewniały mu widzenie stereoskopowe, przydatne do oceny odległości od ofiary. Tyranozaur miał ogromną głowę o długości do półtora metra, a w jego szczękach tkwiło 50 do 60 zębów o długości do 23 cm.
Zamieszkiwał luźno zadrzewione tereny, gdzie polował na roślinożerców. Był padlinożercą, ale prawdopodobnie także aktywnym myśliwym. Uważa się, że miał dobrze rozwinięty zmysł powonienia. Jego przednie łapy były bardzo krótkie, a każda ręka miała dwa palce z pazurami. Naukowcy przypuszczają, że mogły służyć do wczepiania się w ofiarę.
2. Spinozaur
Jednym z najbardziej charakterystycznych drapieżników był Spinozaur z wysokim “żaglem” na grzbiecie. Żył około 110 milionów lat temu na terenie dzisiejszej Afryki Północnej. Miał długie pyski i sierpowate szpony na przednich kończynach. Wzdłuż kręgosłupa, od karku do ogona, znajdowały się wysokie wyrostki, na których prawdopodobnie rozpięty był skórny grzebień. Spinozaur był groźnym mięsożercą, z wielką głową (do 1,4 metra długości) i 68 piłkowanymi zębami, idealnymi do krojenia mięsa, ale nie do miażdżenia kości.
Jego przednie kończyny były zakończone trzema zakrzywionymi pazurami, które doskonale nadawały się do przytrzymywania zdobyczy. Był samotnym łowcą, polującym głównie na ryby, dzięki zębom zakrzywionym ku tyłowi, które utrudniały rybie ucieczkę.
3. Barionyks
Barionyks był rybożernym dinozaurem, odkrytym na południu Anglii w 1983 roku, gdzie zachował się niemal cały szkielet wraz z resztkami jego ostatniego posiłku. Żył około 125 milionów lat temu w Europie. Miał 10 metrów długości i przebywał głównie na brzegach rzek i jezior. Barionyks miał długi, wąski pysk przypominający pysk krokodyla. Jego mocne przednie łapy zakończone były hakowatymi szponami, z których jeden na kciuku osiągał długość 35 cm.
Analiza jego żołądka wykazała, że żywił się rybami, ale w ostateczności także padliną. Charakterystyczne rozszerzenie na czubku pyska ułatwiało mu wyławianie ryb, a w jego paszczy znajdowało się 96 niewielkich, ostrych zębów.
4. Owiraptor
Pierwsze skamieniałości Owiraptora odkryto na pustyni Gobi w latach 20. XX wieku, na gnieździe jaj. Początkowo sądzono, że kradł jaja innym dinozaurom, stąd jego nazwa (“złodziej jaj”). Późniejsze odkrycia udowodniły, że Owiraptor wysiadywał własne jaja, co wskazuje na to, że opiekował się potomstwem. Żył około 80 milionów lat temu w Azji.
Był to mały, długonogi i szybki drapieżnik o długości około 2 metrów, zamieszkujący suche tereny. Miał bezzębny dziób, a jego czaszka była bardzo lekka, z wysokim kostnym grzebieniem. Prawdopodobnie był wszystkożerny, żywiąc się owadami, jajami, roślinami, a także małymi zwierzętami. Naukowcy przypuszczają, że był pokryty piórami, a długie przednie łapy z pazurami mogły służyć do chwytania zdobyczy.
5. Deinonych
Deinonych to jeden z najlepiej poznanych dromaeozaurów. Był wybitnym drapieżnikiem, zdolnym do polowania na zwierzęta większe od siebie. Zapewne polował w grupach, co świadczy o jego inteligencji i zdolności do koordynacji działań. Deinonych żył około 110 milionów lat temu na terenie Ameryki Północnej. Miał mocne kończyny tylne i poruszał się na dwóch nogach, a na drugim palcu stopy miał charakterystyczny, śmiercionośny pazur o długości do 13 cm, którym rozcinał ciało ofiary.
Był drapieżnikiem, który żywił się mięsem, chociaż niektórzy badacze uważają, że mógł być również padlinożercą. Jego długa i giętka szyja oraz ostre, zagięte ku tyłowi zęby ułatwiały mu rozrywanie mięsa.
6. Massospondylus
Massospondylus to przykład długoszyjego, roślinożernego prozauropoda, który żył około 200 milionów lat temu na terenach dzisiejszej południowej Afryki. Miał pękaty tułów, długą szyję i ogon, ale małą głowę. W szczękach miał zaokrąglone zęby przystosowane do zrywania liści. Był dinozaurem stadnym, żyjącym w dużych grupach.
Prawdopodobnie mógł unosić przednie łapy od ziemi, aby sięgać do wyżej rosnących gałęzi. Jego ręce miały pięć palców, z których kciuk zakończony był dużym, zakrzywionym szponem, który mógł służyć do wygrzebywania roślin lub naginania gałęzi do pyska.
7. Brachiozaur
Brachiozaur był jednym z największych dinozaurów, nazywanym „żyrafą świata dinozaurów”. Żył około 150 milionów lat temu na terenie Afryki, Europy i Ameryki Północnej. Mierzył około 25 metrów długości. Miał niesłychanie długą szyję i mógł sięgać nią aż do wierzchołków dużych drzew, żerując na wysokości 12–16 metrów nad ziemią. Zjadał ogromne ilości roślin, prawdopodobnie około 200 kg dziennie.
Był zwierzęciem stadnym, które spędzało większość czasu na jedzeniu. Jego nozdrza znajdowały się na czubku pyska. Mózg był malutki w stosunku do reszty olbrzymiego ciała. Brachiozaur miał dłuższe kończyny przednie niż tylne, przez co jego grzbiet opadał ku tyłowi.
8. Diplodok
Diplodok był jednym z największych zauropodów. Żył około 150 milionów lat temu w Ameryce Północnej i mierzył aż 27 metrów długości. Z biegiem lat zmieniły się wyobrażenia na jego temat. Obecnie uważa się, że trzymał ogon i szyję uniesione, mniej więcej równolegle do podłoża, a nie ciągnął ich po ziemi. Jego ogon był niezwykle długi (około 14 metrów) i stanowił połowę długości zwierzęcia. Szyja mierzyła około 8 metrów.
Miał małą głowę (pół metra długości) z zębami rosnącymi tylko z przodu szczęk. Żywił się niską roślinnością, taką jak paprocie i skrzypy. Mimo swoich gigantycznych rozmiarów był stosunkowo lekki, a kręgosłup miał ażurową budowę z pustymi jamami w kręgach.
9. Tytanozaur
Nazwa Tytanozaur odnosi się do rodziny potężnych zauropodów, której skamieniałości odkryto w Indiach w 1871 roku. Tytanozaury były podobne do Diplodoka, miały długą szyję i ogon. Żyły około 70 milionów lat temu w Azji. Prawdopodobnie były zwierzętami stadnymi, które wędrowały w poszukiwaniu pożywienia.
Ich skórę na grzbiecie pokrywały małe tarcze kostne (osteodermy). Żywiły się typową roślinnością z okresu kredowego, w tym roślinami kwiatowymi. Miały kamienie żołądkowe, które pomagały im w trawieniu twardych roślin. Najlepszą obroną tytanozaurów były ich ogromne rozmiary, a silny kopniak czy smagnięcie ogonem mogły powalić nawet największego napastnika.
10. Stegozaur
Stegozaur jest najbardziej znanym dinozaurem z kolczastymi płytami kostnymi. Żył około 150 milionów lat temu, a jego skamieniałości znaleziono na terenach nizin nadrzecznych i w rzadkich lasach. Był powolnym roślinożercą, mierzącym około 9 metrów długości. W 1877 roku naukowcy sądzili, że jego płyty osłaniały grzbiet niczym pancerz, ale później okazało się, że sterczały pionowo.
W razie ataku bronił się ogonem, na którego końcu znajdowały się kolce. Stegozaur nie był drapieżnikiem, ale zranienie napastnika mogło go odstraszyć. Płyty na grzbiecie mogły służyć do termoregulacji lub jako ozdoba podczas rytuałów godowych.
11. Ankylozaur
Ankylozaur był jednym z największych dinozaurów pancernych. Żył ponad 70 milionów lat temu na terenie Ameryki Północnej. Był krępym zwierzęciem o szerokim, beczkowatym tułowiu. Jego ciało, w tym głowa i powieki, było pokryte grubymi, owalnymi tarczami kostnymi, a wzdłuż grzbietu rosły rzędy kolców. Na końcu ogona znajdowała się potężna, kostna buława.
